توسعه پایدار بر پایه هوشیاری انسان نسبت به خودش و نسبت به منابع طبیعی کره زمین استوار است و خواهان یک سبک زندگی پایدار برای همه انسانها و مخالف مصرف بیشازاندازه، اتلاف منابع و بیتوجهی به نسلهای آینده و قطع رابطه با گذشته است. يکي از پارامترهاي مهمي که در بحثهای مربوط به پايداري به آن پرداخته میشود، آب و مسائل مربوط به آن است. بحران آب در قرن بيست و يکم از اصلیترین چالشهای نسل انسان میباشد. خشكسالي، كاهش بارشهاي سالانه، برداشت بيرويه از منابع آب زيرزميني و به دنبال آن در نتيجه خشك شدن چاهها و فرونشست زمين و ... از جمله موارد مهم در تشديد كمبود منابع آب در دسترس در بسياري بخشهاي دنيا از جمله ايران است. راه حلی که بسیاری از کشورهای مناطق خشک جهت استفادهی عاقلانه از منابع آب موردنیاز فضاهاي سبز بکار بستهاند منظرسازي كم نياز به آب (زريسكيپينگ) است. منظرسازي کمنیاز به آب شامل تکنیکهایی در طراحی و برنامهریزی، اجرا و نگهداري فضای سبز است که موجب کاهش مصرف و حفظ ذخاير آبی خواهد شد. منظرسازي کمنیاز به آب دارای هفت اصل اساسی (طراحي و برنامهریزی جامع، محدود کردن مناطق چمنکاری، استفاده از گیاهان سازگار و کمنیاز به آب، اصلاح خاک، نگهداری مناسب، استفاده از مالچ و سیستم آبیاری کارآمد) است که با تکیه بر این اصول و در نظرگیری شرایط هر محل میتوان مناظری زیبا و کارآمد با بهرهوری مناسب منابع آبی خلق کرد. در بین این هفت اصل انتخاب گیاه از اهمیت ویژهای برخوردار میباشد. بنابراین انتخاب گیاهان سازگار با شرایط موجود با الگوبرداری از طبیعت مناطق خشک و نیمهخشک و استفاده از گیاهان بومی که بهطور طبیعی با منطقه سازگار هستند میتواند کمککننده باشد. گزینش گونههای بومی در سالهای اخیر بهعنوان یک راهکار مهم در بسیاری از کشورها برای کاهش هزینههای نگهداری و مصرف آب نیل به اهداف فضای سبز پایدار موردتوجه ویژه قرارگرفته است. ایران یکی از مراکز مهم تنوع گیاهی است که میتواند در افزایش تنوع در اکوسیستمهای مناظر شهری مؤثر واقع شود. بهعنوان نمونه در یک منطقه 580 هکتاری از رشتهکوه زاگرس 170 گونه گیاهی وجود دارد که از این تعداد 12 گونه زینتی 15 گونه درختچه و درخت وجود دارد که قابلیت استفاده بهعنوان گیاهان فضای سبز را دارند و از این تعداد 10 گونه آن انحصاری کشور ما میباشند که تاکنون بررسی و تجاریسازی استفاده از آنها در عرصههای فضای سبز صورت نگرفته است. بهعنوان نمونه، گونه افرا کیکم (Acer monspessulinum)، زبانگنجشک بومی (بینو) (Fraxinus rotundifolia)، دافنه (Daphne stapfii)، خرزهره بومی (Neruim sp)، محلب (Cerasus mahaleb) و غیره گونههای انحصاری کشور هستند که علاوه بر سازگاری بالا با شرایط مناطق مرکزی دارای تحمل بالای به کمآبی و تنش خشکی هستند. افزون براین، یکی از مشکلات اساسی که مناظر شهری در سالهای اخیر با آن روبرو شدند حفظ چمن در عرصه فضاهای سبز میباشد. چمن، يکي از ملزومات اصلي منظر است که بهعنوان مهمترین گياه پوششي و زمینه اصلی برای کاشت سایر گیاهان در فضای سبز شناخته شدهاند. از دیرباز تاکنون بذور چمنهاي موردنیاز فضاهاي سبز کشور توسط شرکتهای واردکننده از کشورهاي اروپائی تأمین میشود و ارقام چمنهاي تعیینشده و محل تولید بذور اینگونه چمنها مناسب شرایط کشور بهویژه مناطق مرکزي ایران نبوده و بسیاری از آنها نیاز آبی بالایی دارند. از سوی دیگر بسیاري از گونههای چمنی متداول در منظر به مدیریت قوي براي نگهداري نیاز دارند و حتی ممکن است در شرایط تنش آبی بهسرعت از بین بروند. درنتیجهی استفاده از ارقام وارداتی چمن، هزینههای متعددی به کشور تحمیل نموده است، دراینارتباط میتوان به قابلیت استفاده از ژنوتیپهای بومی چمن در ایران توجه نمود. در این راستا، طی بررسیهای انجامشده توسط برخی از اعضای گروه پیشنهاددهنده در سالهای اخیر، لاینهای متحمل به خشکی از دو گونه بومی چمانواش بلند (Festuca arundinacea) و چایر معمولی (Cynodon dactylon) حاصل گردید که امکان استفاده و جایگزین کردن بهجای چمنهای متداول فضای سبز را دارا میباشند. بنابراین، شناسایی گراسهاي بومی هر منطقه كه پتانسیل استفاده بهعنوان چمن را دارند و جایگزینی آنها بهجای گونههاي رایج چمن كه نیاز آبی زیادي دارند یکی از روشهاي مدیریت منابع آبی در مناطق چمنكاري شده است.
مقالات، پايان نامه های مرتبط
- بازطراحی فضای سبز دانشگاه صنعتی اصفهان با تکیه بر اصول منظرسازی کمنیاز به آب (1400)
- طراحی منظر دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان با بهکارگیری اصول منظرسازی کمنیاز به آب (1400)
- راهكارهاي مديريت منابع آبي در احداث و نگهداري فضاي سبز شهري با بهکارگیری اصول منظرسازي کمنیاز به آب (Xeriscaping): نمونه موردي دانشگاه صنعتي اصفهان (1399)
- ارزيابي كيفيت ظاهري و مقاومت به خشكي گونه Festuca ovina بومي منطقه لرستان (1399)
اختراعات مرتبط
اطلاعات تماس کارشناس
پست الکترونیکی : inct@of.iut.ac.ir
936731809
فناور/فناوران
- دكتر نعمت الله اعتمادي (etemadin@cc.iut.ac.ir)
- نجمه زماني (Najmeh_zamani_1579@yahoo.com)

